[Recenzja] Peter Hammill - "Over" (1977)

Pomimo bardzo udanego i równie intensywnego powrotu Van der Graaf Generator - w ciągu zaledwie dwunastu miesięcy grupa nagrała trzy albumy, a czas pomiędzy sesjami spędzała na koncertowaniu - Peter Hammill nie zamierzał rezygnować z solowej działalności. Tuż po zakończeniu prac nad "World Record", a przed kolejną serią występów, znalazł tydzień na zarejestrowanie kolejnego autorskiego materiału. Jednego z bardziej osobistych w karierze - "Over" to rzecz o różnych rodzajach samotności, o rozstaniach, napisana po rozpadzie jego związku z niejaką Alice. Wkrótce miało jednak dojść też do innego odseparowania. Dość wymowny jest zresztą fakt, że - w przeciwieństwie do zdecydowanej większości poprzednich płyt Hammilla - w nagraniach nie uczestniczyli Hugh Banton i David Jackson. Ledwie kilka miesięcy póżniej, po zakończeniu trasy, obaj odeszli ze składu VdGG. Udzielają się tu natomiast wszyscy muzycy kolejnego wcielenia zespołu: stały towarzysz Guy Evans, powracający po przerwie basista Nic Potter, a także debiutujący w tym gronie skrzypek Graham Smith. Choć tu jeszcze w żadnym nagraniu nie wystąpili wszyscy razem.

Z Potterem i Evansem Hammill zarejestrował trzy utwory, które za sprawą udziału sekcji rytmicznej są najbardziej dynamicznymi fragmentami albumu. Pewnym zaskoczeniem może być "Crying Wolf", hardrockowy otwieracz płyty, łączący jednakże gitarowy ciężar i energię ze skromną dawką progowej finezji. Niedawno ktoś zwrócił mi uwagę na podobieństwo barwy głosu Hammilla do Roba Halforda. W takiej stylistyce faktycznie mocno to słychać. Dokładnie w ten sposób mógłby grać Judas Priest, gdyby muzycy mieli choć odrobinę więcej ambicji, umiejętności oraz subtelniejsze poczucie estetyki. To samo trio odpowiada też za dwa najdłuższe na płycie utwory. Blisko dziewięciominutowy "Time Heals" to pełna dramatyzmu i patosu ballada, z zupełnie bezsensowną wstawką humorystyczną, przypominającą żartobliwe kawałki Emerson, Lake & Palmer. Na kontrastach, choć już nie tak drastycznych, zbudowano także "Lost and Found" - tu akurat wypada to bardziej spójnie i sensownie, a utwór broni się wyrazistą melodią oraz bardziej znośną dawką podniosłego nastroju, równoważonego nieco żartobliwymi chórkami.

Jednak ogólnie na "Over" jest naprawdę sporo patosu i dramatyzmu, nawet jak na standardy Petera Hammilla. Apogeum tego jest "Autumn", jeden z dwóch kawałków zarejestrowanych w duecie ze Smithem. Czuję się naprawdę zażenowany tą powagą i teatralnym, przejaskrawionym bólem, z jakimi Hammill śpiewa ckliwy tekst o tym, że dzieci dorosły i poszły na swoje. Serio, nikt nie umarł, nikomu nie stała się krzywda, nawet fikcyjnym bohaterom, po prostu dzieciaki się usamodzielniły, a Piotrek - wówczas bezdzietny - przeżywa to tak, jakby faktycznie na zawsze stracił całą rodzinę. Towarzyszy temu natomiast pretensjonalny i kiczowaty akompaniament fortepianowo-smyczkowy. O wiele lepiej prezentuje się nagrany przez tę samą dwójkę "Betrayed", z oszczędnym akompaniamentem gitary akustycznej oraz tym razem mniej konwencjonalnymi partiami skrzypiec. Hammill znów śpiewa teatralnie, ale w ten swój charakterystyczny, ekspresyjny i szalony sposób, zachwycając wyobraźnią i możliwościami.

Znów mniej przekonuje mnie "This Side of the Looking Glass" z udziałem orkiestry, której partie nie są może jakoś przesadnie podniosłe, raczej rzewne, jednak sam pomysł umieszczenia na rockowej płycie takiej (ubogiej) imitacji muzyki epoki romantyzmu był raczej pretensjonalny. Do tego Hammill śpiewa tu w nienaturalnie wysoki, przesadnie dramatyczny sposób, choć tu akurat znajduje to pewne uzasadnienie w tekście o śmierci bliskiej osoby. Ostatecznie nie jest to taki kicz, jak w "Autumn". Na płycie znalazły się też dwa w pełni samodzielne utwory, "Alice (Letting Go)" i "(On Thuesdays She Used to Do) Yoga", oba z Peterem akompaniującym sobie na gitarze akustycznej, drugi także z brzmieniami syntezatora. "Alice" to surowe, wręcz intymne nagranie, z Hammillem nie szarżującym jak zwykle, a mimo to jest to jedna z bardziej wyrazistych i najlepszych na płycie partii wokalnych, zaś cały utwór wypada bardzo zgrabnie. "Yoga" również zaaranżowana jest oszczędnie, choć nieco bardziej posępnie, z bardziej teatralnym śpiewem, który tutaj świetnie się sprawdza, a sama linia wokalna jest moją ulubioną na płycie.

Z pierwszych sześciu autorskich albumów Petera Hammilla "Over" przekonuje mnie najmniej. Wciąż jest tu trochę świetnej muzyki. Najbardziej trafiają do mnie fragmenty, w których artysta idzie w estetykę singer-songwriter, stawiając na bardziej oszczędny akompaniament. Świetny jest też otwieracz - swoją drogą totalna zmyłka bez większego związku z resztą albumu - pokazujący, że Hammill sprawdziłby się również w hard rocku. Jednak te pełne patosu ballady za bardzo balansują na granicy kiczu, czasem daleko ją przekraczając. Ogólnie nie jest to ani album tak wyrafinowany muzycznie, jak "Chameleon in the Shadow of the Night" czy "The Silent Corner and the Empty Stage", ani tak postępowy i inspirujący, jak fragmenty "Nadir's Big Chance". Tyle dobrego, że Hammillowi w końcu udało się wyraźnie odseparować własną karierę od stylu Van der Graaf Generator.

Ocena: 7/10

Recenzja dodana 12.2025

---

Peter Hammill – "Over" (1977)

1. Crying Wolf; 2. Autumn; 3. Time Heals; 4. Alice (Letting Go); 5. This Side of the Looking Glass; 6. Betrayed; 7. (On Tuesdays She Used to Do) Yoga; 8. Lost and Found

Skład: Peter Hammill - wokal, gitara (1,4,6-8), pianino (1-3,8), syntezator (3,7,8), organy (1); Nic Potter - gitara basowa (1,3,8); Guy Evans - perkusja (1,3,8); Graham Smith - skrzypce (2,6); Michael Brand - dyrygent orkiestry (5)

Producent: Peter Hammill

---