[Recenzja] Van der Graaf Generator - "H to He, Who Am the Only One" (1970)

Niedługo po wydaniu "The Least We Can Do Is Wave to Each Other" muzycy Van der Graaf Generator ponownie weszli do studia, by zarejestrować materiał na kolejny album. Sesja nagraniowa trwała od czerwca do listopada 1970 roku, z dłuższą przerwą na letnie koncerty. Kwintet wziął wówczas udział w kilku europejskich festiwalach, dzieląc scenę m.in. z Pink Floyd, Black Sabbath, Deep Purple czy Fairport Convention. Do studia muzycy wrócili natomiast już jako kwartet, gdyż niespodziewaną decyzję o odejściu podjął Nic Potter. Na jego miejsce miał wejść Dave Anderson, były muzyk Amon Düül II i Hawkwind, ale podczas wspólnej próby nie udało mu się zgrać z zespołem. Ostatecznie brakujące partie gitary basowej wykonał Hugh Banton. Od tamtej pory odpowiadał on także za linie basu na koncertach, które wykonywał za pomocą klawiszy.

"H to He, Who Am the Only One", inaczej niż jego poprzednik, kompletnie przepadł w notowaniach. Być może potencjalnych nabywców odstraszył dziwaczny tytuł ("H to He" odnosi się do reakcji egzotermicznej zachodzącej w Słońcu i innych gwiazdach) oraz jeszcze bardziej porąbana okładka autorstwa Paula Whiteheada, który właśnie rozpoczął stałą współpracę z Charisma Records. Niezależnie od tego, jest to album jeszcze bardziej dojrzały i dopracowany od poprzedniego. Postęp słychać zwłaszcza w coraz lepszych kompozycjach. Świetnie na otwarcie sprawdza się przebojowy "Killer", oparty na bardzo nośnym klawiszowym motywie. Nie jest to jednak zwyczajna piosenka - utwór trwa osiem minut, a melodyjne fragmenty zostają w nim skontrastowane m.in. z ostrymi, niemal freejazzowymi wejściami saksofonu Davida Jacksona. "House with No Door" to dla odmiany delikatna ballada, oparta głównie na akompaniamencie pianina, z solówką na flecie. Całkiem zgrabne to nagranie, ale trochę zbyt mało się tu dzieje, jak na długość prawie siedmiu minut.

Subtelny nastrój podtrzymuje z początku "The Emperor in His War Room", oparty na delikatnych partiach fletu, organów i gitary akustycznej oraz bardzo ładnej melodii. Następują tu jednak odpowiednio podbudowane wzrosty dynamiki, z nadającą odpowiedniej energii sekcją rytmiczną oraz zadziorniejszym riffem organów, później przejętym przez saksofon. Punktem kulminacyjnym jest natomiast rockowe przyśpieszenie, z gościnnym udziałem Roberta Frippa z King Crimson, grającego tu natychmiast rozpoznawalną solówkę gitarową. Nie można nie wspomnieć o świetnej interpretacji wokalnej Petera Hammilla, nieco teatralnej w typowy dla niego sposób, jednaj bez popadania w przesadę kosztem atrakcyjnej melodii. To jeden z moich ulubionych utworów w dorobku. Van der Graaf Generator, a zarazem początek najlepszej części albumu.

Grupa w pełni pokazuje na co ją stać także w dwóch najdłuższych i najbardziej złożonych utworach, wypełniających drugą stronę winyla: jedenastominutowym "Lost" oraz trzynastominutowym "Pioneers Over c". Ten poerwszy to przede wszystkim interesująco przeplatające się partie instrumentów klawiszowych Bantona i saksofonów Davida Jacksona, a także kolejna bardzo charakterystyczna, tym razem mocno już udramatyzowana partia wokalna Hammilla. Natomiast finałowe nagranie świetnie łączący dynamiczne, rockowe momenty, z folkowo-jazzującymi zwolnieniami. W przeciwieństwie do innych utworów na płycie, które rejestrowano wręcz na żywo z późniejszymi dogrywkami, tutaj konieczne było nagrywanie poszczególnych sekcji osobno i dopiero potem sklejono je w całość. Ze względu na problematyczną strukturę, zespół nie grał tego utworu na żywo, z wyjątkiem trasy z lat 1977-78, podczas której prezentowano go w mocno przearanżowanej wersji.

"H to He, Who Am the Only One" wprawdzie nie jest idealny - głównie przez przydługawy "House with No Door" - ale to i tak pierwszy naprawdę wielki album w dyskografii Van der Graaf Generator. Nawet gdyby grupa już nic więcej nie nagrała, miałaby zapewnione miejsce wśród najciekawszych przedstawicieli progresywnego rocka.

Ocena: 9/10

Zaktualizowano: 05.2024

---

Van der Graaf Generator - "H to He, Who Am the Only One" (1970)

1. Killer; 2. House with No Door; 3. The Emperor in His War Room; 4. Lost; 5. Pioneers Over c

Skład: Peter Hammill - wokal, gitara, pianino (2); Hugh Banton - instr. klawiszowe, gitara basowa (2,5), dodatkowy wokal; David Jackson - saksofon altowy, saksofon barytonowy, saksofon tenorowy, flet, dodatkowy wokal; Nic Potter - gitara basowa (1,3,4); Guy Evans - perkusja i instr. perkusyjne
Gościnnie: Robert Fripp - gitara (3)
Producent: John Anthony

---