[Recenzja] Van Halen - "Van Halen" (1978)

Cykl "Ciężkie poniedziałki" #10

Od połowy lat 70. muzyka hardrockowa stawała się coraz bardziej wtórna, toporna, sztampowa i merkantylna. Najlepszym tego przykładem zyskujące wówczas coraz większą popularność grupy w rodzaju Kiss czy Aerosmith. Tymczasem zespoły, które niegdyś zdefiniowały tę stylistykę i miewały większe ambicje, albo zakończyły działalność, albo przechodziły poważny kryzys. W 1978 roku Deep Purple był już w zawieszeniu, Led Zeppelin mozolnie pracował nad swoim ostatnim, zdecydowanie najsłabszym albumem, a Black Sabbath coraz bardziej się sypał, muzycznie i personalnie. Na tym tle czymś świeżym i ekscytującym mógł wydawać się eponimiczny debiut grupy Van Halen. Amerykański kwartet dowodzony przez gitarzystę Eddiego Van Halena - z jego bratem Alexem na bębnach, basistą Michaelem Anthonym oraz wokalistą Davidem Lee Rothem - zaproponował tu muzykę, która wyznaczyła kierunek rozwoju ciężkiego rocka. A może raczej kierunek dalszej dewaluacji tej muzyki.

Pomysł na granie nie jest tu skomplikowany. Pod względem formy utworów nie dzieje się tu absolutnie nic ciekawego - są to sztampowe, schematyczne piosenki. Treść jest równie uboga - partie gitary rytmicznej, basu i perkusji na ogół mają za zadanie dostarczyć jedynie prosty akompaniament, nieodciągający uwagi od stadionowych zaśpiewów wiecznie zachrypniętego Rotha oraz efekciarskich solówek lidera. Eddie Van Halen znalazł wielu naśladowców i miłośników. Niektórzy twierdzą nawet, że zrewolucjonizował grę na gitarze niemal w równym stopniu, co dekadę wcześniej Jimi Hendrix. Dla mnie to jednak kompletna degradacja, sprowadzenie gitarowych solówek wyłącznie do samej techniki - właściwie do kilku sztuczek technicznych - i popisywania się prędkością. Sztuka dla samej sztuki, a nie środek do osiągnięcia bardziej wzniosłego celu artystycznego, jaki mają chociażby popisy Johna McLaughlina - znacznie lepsze technicznie, nierzadko grane z niesamowitą szybkością, ale przy tym bardzo wyrafinowane, wchodzące w dialog z innymi instrumentami, a gdy trzeba subtelne, wręcz uduchowione. Tymczasem u Van Halena nie ma miejsca nawet na odrobinę finezji, emocji, ani na próby współpracy z resztą zespołu.

Jak wiele popularnych płyt, debiut Van Halen swój sukces zawdzięcza nie równemu poziomowi całej płyty, a kilku hitom. Wszystkie zresztą upchnięto na początku tracklisty. Otwieracz "Running with the Devil", jeden z największych przebojów grupy, dobitnie pokazuje, co z nią jest nie tak. To do bólu schematyczna piosenka, zagrana z nieskrywaną prostotą; niby ostra i ciężka, ale że strasznie wypolerowanym brzmieniem; niby dość szybka, ale przez swoją toporność pozbawiona energii. Najgorszy jest tu jednak ten bezwstydnie merkantylny, stadionowy refren. Lepiej wypada faktycznie żywiołowe i dość ciężkie wykonanie "You Really Got Me", tyle że to stary hit The Kinks. Trudno byłoby zepsuć taki samograj, z tak chwytliwym riffem, szczególnie gdy nawet za bardzo nie próbuje się niczego zmieniać. "Ain't Talkin' 'Bout  Love" to już jednak faktyczny przebłysk inwencji Eddiego, który sam zaproponował tu jeden z najbardziej rozpoznawalnych rockowych riffów, w dodatku zupełnie niepodobny do niczego z przeszłości. Szkoda, że całość znów nieco razi tą tandetną stadionowością. Gdzieś pomiędzy rozbrzmiewa jeszcze słynny "Eruption" - minutowy przerywnik z masturbacyjnym, niby-klasycyzującym, a przez to okropnie pretensjonalnym i kiczowatym popisem lidera bez żadnego akompaniamentu. Ten kawałek nie ma stricte muzycznie żadnego sensu ani celu, to zwykła popisówka.

Reszta płyty to już kawałki niecieszące się taką popularnością, jak powyższe, ale zdarzają się wśród nich całkiem udane nagrania. Przykładem chociażby rozpędzone "Atomic Punk" i "On Fire", pierwszy z kolejnym dość błyskotliwym riffem, drugi właściwie już stricte heavy-metalowy, z całkiem fajnie plumkającym basem. Większego bólu nie sprawia mi jeszcze słuchanie nawet zgrabnego, stosunkowo wolnego i stonowanego "Little Dreamer", a także pierwszych kilkudziesięciu sekund przeróbki "Ice Cream Man" Johna Brima w klimacie akustycznego bluesa - to właściwie solowy popis Rotha, który akompaniuje tu sobie na gitarze akustycznej. Potem jednak nagranie zmienia się w sztampowy, zaostrzony rock and roll, uzupełniony kompletnie tu niepasującą, onanistyczną solówką. O merkantylnych skłonnościach kwartetu przypomina okropnie banalny "Feel Your Love Tonight" i trochę tylko mniej tandetny, kojarzący się z Aerosmith "Jamie's Cryin'". Jest jeszcze archetypowy metalowy czad "I'm the One", przełamany nagle głupawą wstawką doo-wopową. Ogólnie lubię humor w muzyce, jednak powinien on być zintegrowany z całym utworem - jak u Franka Zappy, Gong czy Gentle Giant - a nie pojawiać się w postaci takiej wyskakującej nagle, bez związku z czymkolwiek, wklejki.

Album okazał się sporym sukcesem komercyjnym, dochodząc do 19. miejsca w amerykańskim notowaniu - z czasem pokrywając się tam diamentową płytą, co oznacza dziesięć milionów sprzedanych egzemplarzy - a także do 34. pozycji w Wielkiej Brytanii. Niedługo po wydaniu płyty Van Halen dostał szansę supportowania Black Sabbath, a uczestnicy tamtych występów twierdzą, że Amerykanie przyćmili gwiazdę wieczoru. W to akurat mogę uwierzyć, biorąc pod uwagę ówczesny kryzys brytyjskiej grupy. Nie da się ukryć, że zespół okazał się bardzo wpływowy, znajdując wielu naśladowców, a sam Eddie Van Halen inspirował kolejne pokolenia gitarowych wymiataczy. Inna sprawa, że ta zapoczątkowana głównie przez ten zespół stylistyka stadionowego hard rocka / metalu to jedna z najgorszych rzeczy w tym gatunku, najbardziej tandetnych, całkiem pozbawionych jakichkolwiek walorów artystycznych. Także popisywanie się techniką i szybkością gry trudno uznać za pozytywny wkład w rozwój sztuki gitarowej. Na tle późniejszych płyt zespołu oraz jego naśladowców, debiut Van Halen wypada nawet znośnie, a momentami bywa całkiem przyjemny, ale te efekciarskie solówki, albo usilne próby dostania się do mainstreamu, przekraczają moją tolerancję kiczu.

Ocena: 5/10

Zaktualizowano: 11.2023

---

Van Halen - "Van Halen" (1978)

1. Runnin' with the Devil; 2. Eruption; 3. You Really Got Me; 4. Ain't Talkin' 'Bout Love; 5. I'm the One; 6. Jamie's Cryin'; 7. Atomic Punk; 8. Feel Your Love Tonight; 9. Little Dreamer; 10. Ice Cream Man; 11. On Fire

Skład: David Lee Roth - wokal, gitara (10); Eddie Van Halen - gitara, dodatkowy wokal; Michael Anthony - gitara basowa, dodatkowy wokal; Alex Van Halen - perkusja
Producent: Ted Templeman

---