29 listopada 2016

[Recenzja] Soft Machine - "Third" (1970)



Aż trudno uwierzyć, jak bardzo zmieniła się muzyka Soft Machine w ciągu zaledwie dziewięciu miesięcy, dzielących publikację albumów "Volume Two" i "Third". Z grupy grającej rock psychodeliczny, dość w sumie nieśmiało zdradzającej inspirację jazzem, zespół stał się jednym z najbardziej jazzowych przedstawicieli jazz rocka. Muzycy zaczęli prezentować podobne podejście, co Miles Davis na swoich elektrycznych albumach  - szczególnie na "Bitches Brew", wydanym w marcu 1970 roku, czyli w czasie, gdy Soft Machine już pracowało nad zawartymi tutaj kompozycjami. Część z nich powoli nabierała ostatecznego kształtu podczas koncertów w drugiej połowie 1969 roku. W tamtym okresie skład grupy poszerzył się do septetu, wzbogacony o czterech muzyków grających na instrumentach dętych; saksofonistów Eltona Deana i Lyna Dobsona, puzonistę Nicka Evansa, oraz grającego na skrzydłówce Marka Chariga. Z czasem jednak skurczył się do kwintetu (bez Evansa i Charinga), a następnie kwartetu (po odejściu Dobsona). Właśnie w czteroosobowym składzie została zarejestrowana większość tego longplaya.

Ze względów finansowych, zespół nie mógł poświęcić zbyt wiele czasu na nagrania. Podstawowa sesja odbyła się w kwietniu 1970 roku i trwała nie dłużej niż kilka dni - zespół musiał wspomagać się wcześniej zarejestrowanymi nagraniami koncertowymi i demo. Kolejna sesja miała miejsce na początku maja. Wówczas prawdopodobnie dograno tylko partie dodatkowych muzyków - Nicka Evansa, flecisty Jimmy'ego Hastingsa i skrzypka Raba Spalla. Całość została szybko i niestety dość niedbale zmiksowana. 6 czerwca album trafił już do sprzedaży. Złożyły się na niego tylko cztery utwory, ale tak rozbudowane (wszystkie trwają po 18-19 minut), że w czasach płyt winylowych musiano wydać je na dwóch krążkach - po jednym na każdej stronie.

Pierwszą stronę albumu wypełnia kompozycja "Facelift", zarejestrowana podczas dwóch styczniowych koncertów grupy, występującej wówczas w kwartecie. Miejsce złączenia, a właściwie nałożenia na siebie tych dwóch nagrań jest wyraźnie słyszalne, co brzmi bardzo amatorsko. Samo wykonanie jest jednak rewelacyjne. Pierwsza cześć (nagrana 4 stycznia w Fairfield Hall w Croydon) brzmi zdecydowanie ciężej, momentami wręcz agresywnie, za sprawą przesterowanych organów Mike'a Ratledge'a w introdukcji, oraz ostrym partiom saksofonów, wspartych intensywną grą sekcji rytmicznej (fragment ten kojarzy się z instrumentalną częścią "21st Century Schizoid Man" King Crimson). Druga część (zarejestrowana 11 stycznia w Mother's Club w Birmingham) jest łagodniejsza, bardziej jazzowa. Pojawia się w niej ładne solo Lyna Dobsona na flecie, a kończy ją podniosły motyw grany unisono przez saksofon i organy, odtworzony potem wspak w przyśpieszonym tempie.

"Slightly All the Time" to już utwór w całości bardzo jazzowy. Przez pierwsze kilka minut utwór płynie swobodnie i spokojnie, powoli rozwijając główny temat. Na pierwszym planie słyszymy cudowne solówki Deana, Evansa i Hastingsa, do prostego, subtelnego akompaniamentu Ratledge'a i grającej w skomplikowanym metrum sekcji rytmicznej. W pewnym momencie muzycy przyśpieszają tempo, a na pierwszy plan zaczynają wychodzić partie klawiszowca lub basowe popisy Hugha Hoppera. Utwór cały czas zachowuje swój transowy charakter, coraz bardziej wciągając słuchacza. Wręcz chciałoby się, aby muzycy grali tak w nieskończoność... Niestety, w trzynastej minucie następuje nagłe cięcie i zaczyna się kolejna część utworu, o podtytule "Backwards" - jeszcze bardziej subtelna i bardzo ładna, ale moim zdaniem lepiej sprawdziłaby się jako osobny utwór. Na koniec następuje powrót do wcześniejszego tematu, tym razem grany szybciej i nieco ostrzej.

Najbardziej konwencjonalnym - i przez to najbardziej kontrowersyjnym - utworem jest "Moon in June". Kompozycja Roberta Wyatta pokazująca, że jego wizja rozwoju Soft Machine była nieco inna, niż pozostałych muzyków. Pierwsza część utworu nie jest wcale odległa od tego, co zespół grał na poprzednich albumach. Fragment ten został zarejestrowany przez Wyatta jako demo, zupełnie samodzielnie - zagrał tu nie tylko na perkusji, ale także na basie i klawiszach. I to nie tylko partie rytmiczne i melodyczne, ale także solowe (klawiszowa solówka wyszła trochę nieporadnie, za to basowa całkiem nieźle). Najważniejsza jest tu jednak obecność partii wokalnej - jedynej na tym albumie i zarazem ostatniej w karierze Soft Machine. Wyatt napisał bardzo długi (śpiewany przez niemal całe dziewięć minut tej części), poetycki tekst. Druga, w większości instrumentalna, połowa kompozycji została nagrana już w studiu, z pomocą Ratledge'a, grającego wspaniałe klawiszowe solówki, i Hoppera, ozdabiającego utwór przesterowanymi partiami basu, które wprowadzają bardzo niepokojący nastrój. W nagraniu pojawia się także partia skrzypiec, wykorzystana w nieco kakofonicznej, atonalnej końcówce.

Ostatni utwór, "Out-Bloody-Rageous", jest najbardziej eksperymentalny i innowacyjny. Rozpoczyna go długi klawiszowy popis Ratledge'a, o zdecydowanie elektronicznym, minimalistycznym, wręcz ambientowym brzmieniu, powstałym poprzez studyjną obróbkę taśm. Inspiracji dostarczyła twórczość amerykańskiego minimalisty Terry'ego Rileya. Dopiero pod koniec piątek minuty zaczyna się dynamiczna, bardzo jazzowa część grana przez cały zespół. Pierwszoplanową rolę odgrywa fantastycznie pulsujący bas Hoppera i solówki na dęciakach. W środku na chwile wracają brzmienia elektryczne, szybko ustępujące miejsca przepięknej, ciepłej partii fortepianu, do której zaraz dołączają pozostałe instrumenty, rozpoczynając kolejną jazzową improwizację, tym razem o bardziej subtelnym charakterze - dopiero pod koniec na chwilę robi się nieco intensywniej. Koda tej kompozycji to oczywiście kolejny elektroniczny popis Ratledge'a.

Niesamowity album. Każda z czterech kompozycji robi ogromne wrażenie. Choć łączenie rocka i jazzu nie było w tamtym czasie już niczym zaskakującym, to muzycy Soft Machine zrobili to w naprawdę nowatorski sposób. Zazwyczaj, gdy rockowi muzycy brali się za granie jazz rocka, to okazywało się, że ich umiejętnościom sporo brakuje w porównaniu z jazzmanami. Tutaj jednak taka sytuacja nie ma miejsca - muzycy mają wystarczające umiejętności i talent do grania takiej muzyki. Trochę traci ten materiał przez niedbałą produkcję, ale poza tym nie ma do czego się przyczepić.

Ocena: 10/10



Soft Machine - "Third" (1970)

LP1: 1. Facelift; 2. Slightly All the Time
LP2: 1. Moon in June; 2. Out-Bloody-Rageous

Skład: Mike Ratledge - instr. klawiszowe; Hugh Hopper - bass; Robert Wyatt - perkusja, wokal (3), instr. klawiszowe (3), bass (3); Elton Dean - saksofon (1,2,4)
Gościnnie: Lyn Dobson - saksofon i flet (1); Jimmy Hastings - flet i klarnet basowy (2,4); Nick Evans - puzon (2,4); Rab Spall - skrzypce (3)
Producent: Soft Machine


5 komentarzy:

  1. Ho, ho, ho.... tydzień temu mówię że nie stawiasz dziesiątek albo że stawiasz je tym albumom które w żadnym wypadku na nie nie zasługują a tu proszę. Wziąłeś sobie moje słowa do serca ;D Kiedyś miałem fazę na jazzrock (z weather report na czele i ich koncertowym montreux) ale tego albumu nie zapamiętałem. Na bank jednak do niego wrócę!

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. Zawsze stawiam taką ocenę, na jaką dany album zasługuje według moich osobistych odczuć. W tym przypadku nie mogło być niższej oceny ;)

      Dodam tylko, że to druga tegoroczna recenzja z najwyższą oceną, po "East-West" The Butterfield Blues Band.

      Usuń
  2. Super tekst :)

    U nas na forum pisuje czasami gość, który jest wielkim gjerojem od Soft Machine, zdaje się, że nawet pisze o nich książkę. Gość ten w stosownym do tego wątku pisze o nich dużo ciekawych rzeczy, myślę, że mógłbyś, jeśli byś chciał, kiedyś się nim podeprzeć. Napisał też bardzo obszerną recenzję Third, której ze względu na objętość tu nie przekleję, ale wstawię link:

    http://www.metalrockforum.fora.pl/plyty-starsze,44/soft-machine-third-1970,3915.html

    Myślę, że warto go poczytać :)

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. Tak właśnie myślałem, przed otworzeniem linka, że to będzie tekst autorstwa mahavishnuu ;) Szanuję człowieka za ogromną wiedzę, choć z jego opiniami (szczególnie na temat mniej progresywnej muzyki) nie zawsze się zgadzam - ale to dobrze, bo nudno byłoby czytać tylko poglądy zbliżone do własnych.

      Usuń
  3. Ciasteczko z kremem z dzieciństwa... muzyczna pychotka

    OdpowiedzUsuń